Once Upon a Time in the West: een ode aan het wilde westen

Sergio Leones beroemdste spaghettiwestern Once Upon a Time in the West (1968) is digitaal gerestaureerd. Eindelijk! Het was zijn sluitstuk en ode aan het westerngenre dat onder de benaming spaghettiwestern ongekend populair werd. De film werd beroemd door de muziek van Ennio Morricone, de extreme close-ups en de langgerekte storyline die naar de climax van het revolverduel leidt. Ook de aandacht voor de geëmancipeerde vrouw om wie drie mannen cirkelen, gaf de film een compleet ander perspectief dan de traditionele Amerikaanse western.

Jongensdroom

Ik zag Once Upon a Time in the West voor het eerst in mijn vroege tienerjaren. Mijn liefde voor het wilde westen is toen ontstaan. Ik ben waarschijnlijk van de laatste generatie die is opgeroeid met oude Westerns, die tegenwoordig als traag en gedateerd worden bestempeld. Op tv worden ze nauwelijks nog uitgezonden en on demand zijn ze niet terug te vinden. De eerste western, The Great Train Robbery dateert uit 1903 en al snel werd dit een zeer geliefd filmgenre. Het Wilde Westen is de benaming voor de pionierssamenleving in de periode 1865-1890 en werd gekenmerkt door een zoektocht naar geluk waarbij grote obstakels overwonnen moesten worden.

Oergenre

De western wordt gezien als het oergenre van de Amerikaanse film, de stoere essentie van de Amerikaanse ziel. Vandaag de dag ben ik nog altijd geboeid door verhalen over cowboys en ranches, over verzet tegen banken, de zoektocht naar goud en de aanleg van een gigantisch spoortraject van oost naar west. Het onbekende, de drang naar vrijheid en de zoektocht naar avontuur, is misschien wel dé aantrekkingskracht van het wilde westen. Het geromantiseerde beeld van een wetteloos bestaan: het is en blijft een jongensdroom, voor iedere generatie weer. En Once Upon a Time in the West past daar precies in. Eigenlijk hoort deze film bij je opvoeding, maar dat is mijn bescheiden mening.

Het wilde westen

De denkbeeldige grens tussen het wilde westen en de beschaafde streken ten oosten hiervan, lag lange tijd bij de Mississippi maar schoof geleidelijk steeds verder naar het westen op. Tussen 1830 en 1850 werden de Noordelijke gebieden van Mexico door de VS bezet, waarmee dit land een derde van haar grondgebied verloor. Na het einde van de Amerikaanse Burgeroorlog in 1865 kwam de kolonisatie van al deze gebieden in een stroomversnelling. Texas, Arizona, New Mexico en Californië werden Amerikaans grondgebied. Rond 1890 werden de Stille Oceaan en het al eerder gekoloniseerde Californië bereikt. Hiermee hield het beeld van het Wilde Westen, een rauwe, avontuurlijke, deels wetteloze samenleving van vrijbuiters, op te bestaan. Een stukje geschiedenis van amper 25 jaar heeft de Verenigde Staten gevormd tot wat het nu is. En ondanks dat zeer korte tijdsbestek is het wilde westen het meest geliefde onderwerp van filmregisseurs. Fascinerend toch?

Ik vind Once Upon a Time in the West zonder twijfel de meest invloedrijke western uit de filmgeschiedenis. Een meesterwerk. Ga deze film kijken, helemaal nu op het grote doek.

De opening

De legendarische 12 minuten durende openingsscène, waarin drie mannen op een treinstation de held van het verhaal aan het opwachten zijn, wordt gezien als de beroemdste openingsscène uit de filmgeschiedenis. Gek genoeg gebeurt er niets, helemaal niets. Althans dat zou je in eerste instantie zeggen. De mannen, die allen een klassiek boevenhoofd hebben, bevinden zich buiten op het perron en wachten geduldig op de trein, met hun vuurwapens in de aanslag. Er wordt niet gesproken, nauwelijks bewogen, maar toch gebeurt er van alles: de windmolen piept ritmisch, we zien extreme close-ups van de gezichten, shots van het verlaten spoor dat zich ver uitstrekt.  De telexmachine begint te ratelen, en het is weer stil. Vallende waterdruppels op een cowboyhoed. De windmolen begint weer te piepen. De mannen kijken bedachtzaam naar elkaar en naar het spoor. Een zoemende vlieg irriteert één van de mannen. Hij heeft net de vlieg in de loop van zijn pistool gevangen wanneer de treinfluit klinkt. Een fascinerende scène, in elk opzicht. Niet veel later komt het moment van de iconische confrontatiescène.

De nieuwe bibliotheek draait deze film op vrijdag 31 maart om 19.30 uur. Filmprofessor Rudi de Boer verzorgt een korte inleiding. Kaarten zijn hier te krijgen.