Het duivelskruid van Carlos Castaneda

In mijn studentenperiode kwam ik in aanraking met De lessen van Don Juan van Carlos Castaneda. Het boek stond op zolder tussen de andere boeken van mijn vader. De titel greep me. Van de legendarische vrouwenversierder Don Juan kon ik vast nog iets leren, zijn levenslessen bijvoorbeeld. Wist ik veel dat het boek over een hele andere Don Juan ging … Dat het boek over veelvuldig drugsgebruik en extreme hallucinaties zou gaan. Desalniettemin heb ik zijn lessen omarmd en het boek in één ruk uitgelezen. De lessen van Don Juan is mij altijd bijgebleven en blijft fascineren.

Paddenstoelen als levensbeschouwing

In 1960 ging de geheimzinnige antropoloog en schrijver Carlos Castaneda in de leer bij de Yaqui-sjamaan Don Juan Matus. Deze Mexicaanse-Indiaanse tovenaar leerde Castaneda veel over de geheimen van de woestijn. Don Juan wijdde hem in in de wereld van de magie. Uiteindelijk bereikte hij verlichting in hallucinerende omstandigheden. Aanvankelijk maakten de gesprekken met Don Juan deel uit van zijn afstudeerscriptie in de antropologie, over het gebruik van hallucinogene paddenstoelen en cactussen.

Cultstatus

Castaneda’s boeken bevatten beschrijvingen van paranormale ervaringen, verschillende psychologische technieken, magische rituelen in het sjamanisme en ervaringen met hallucinogene drugs zoals mescaline. Zijn beschrijvingen bevatten veel bovennatuurlijke verschijnselen en toverkunst, maar ook uitvoerige uiteenzettingen van de Yaqui-filosofie. Zijn boeken trokken sterk de aandacht en kregen zelfs een cultstatus. Ze kunnen worden gelezen als de uiteenzetting van een filosofische wereldbeschouwing, met richtlijnen om volgens deze wereldbeschouwing te leven. Een belangrijke stelling van de door Castaneda gepropageerde wereldbeschouwing is de mogelijkheid om zogenaamde ‘heldere dromen’ te cultiveren. Daarmee kom je uiteindelijk tot een beter bewustzijn. Dat leidt dan weer tot een toestand waarin buitengewone waarnemingen kunnen worden gedaan. De combinatie van droomtechniek en gedragsbeheersing leidt volgens Castaneda uiteindelijk tot een hoger waarnemingsniveau. Ondanks deze krankzinnige theorieën lees het boek als een roman.

Dromen

Op een zekere dag vertelde Don Juan dat het tijd werd om duivelskruid, de wortel van de giftige doornappel, te gebruiken. Don Juan brouwde het drankje dat hij Castaneda liet drinken en liet hem het mengsel over zijn lichaam smeren. Toen Castaneda probeerde te lopen kwam hij tot de ontdekking dat zijn benen van rubber waren en uitzonderlijk lang. Hij nam een sprong en belandde in de lucht. Als een veertje zweefde hij door de wolken. De prachtige duisternis gaf hem een gevoel van vrijheid die hij nooit eerder had gekend. Het was alsof hij een plaats had gevonden waar hij thuishoorde. Hij daalde weer met langzame en schokkende bewegingen die hem misselijk maakten. Uiteindelijk verloor Castaneda het bewustzijn. Toen hij weer bijkwam zag Castaneda dat hij zich een kilometer van het huis van Don Juan bevond en dat hij volledig naakt was. Wederom krankzinnig.

Wereldberoemd

Na nog enige levensgevaarlijke en angstige ervaringen die zijn gezondheid niet ten goede kwamen, zette Castaneda een punt achter zijn periode als leerling-tovenaar. De wereld van het sjamanisme bleef hem echter boeien. Later ontmoette hij Don Genaro, een goede vriend van Don Juan. Deze toverpriester leerde hem de geheimen van bilocatie, het aanwezig zijn op twee verschillende plaatsen. Castaneda werd eind jaren zestig en begin jaren zeventig van de vorige eeuw wereldberoemd en schatrijk met zijn boeken over sjamanistische tradities en toverkunst in de Mexicaanse cultuur. En dat ging uiteraard weer gepaard met de nodige scepsis.

Oplichterij?

Aangezien Castaneda een ongrijpbaar en ontwijkend persoon was en omdat zijn boeken werden gelezen door jonge mensen in een periode (eind jaren ’60) waarin mystieke en sjamanistische tradities sterk in de belangstelling stonden, twijfelden deskundigen aan het waarheidsgehalte en de oprechtheid van zijn werk. Later kwamen er echter nog meer twijfels op, onder andere of Don Juan wel heeft bestaan. Tegenwoordig wordt hij gezien als een omstreden antropoloog, maar zijn werk wordt nog altijd veelvuldig gelezen. Carlos Castaneda stief in 1998 in Los Angeles.

Nieuwsgierig geworden? De boeken van Carlos Castaneda zijn te lenen in de bibliotheek.