Een bibliotheek zonder boeken?

Ik word heel erg blij van dwalen tussen grote hoeveelheden boeken. Al op jonge leeftijd werd ik door mijn ouders meegesleept naar boekenmarkten en natuurlijk de bibliotheek in Almere. Deze ‘oude’ bibliotheek was een relatief kleine ruimte, tot de nok toe gevuld met boeken. Een bibliotheek zoals ‘ie in het analoge tijdperk van de 20e eeuw (maar ook daarvoor) bedoeld was: een bewaarplaats voor boeken. In de nieuwe bibliotheek is er een veel groter oppervlak om te vullen met boeken. Tegelijkertijd bewegen naar een tijd toe waarin alles steeds digitaler wordt.

Wat gebeurt er dan met al die boeken?

Vanuit Amerika hoor ik steeds vaker de term ‘bookless library’ voorbijkomen; een relatief nieuwe trend onder de academische bibliotheken. Het woord ‘bookless’ is ietwat misleidend aangezien er natuurlijk wel boeken (en andere bronnen) beschikbaar zijn, maar slechts digitaal. De universiteit van Texas opende in 2010 als eerst een volledig boek-loze bibliotheek. Dat was naar voorbeeld van de bibliotheken van Kansas State University en Stanford University, die al eerder voor een groot deel bookless door het leven gingen.

Uitstapje?

Nu kan ik mij voorstellen dat dit concept goed werkt op een universiteit. Toen ik mijn scriptie schreef over een zeventiende-eeuws boek, vond ik het super handig dat ik dit via de online universiteitsbibliotheek kon raadplegen. Het was niet eens altijd nodig om het gebouw te betreden. Ik kon lekker thuis werken en als ik extra informatie nodig had, kon ik een specifiek boek (na zoeken in de digitale catalogus) altijd nog aanvragen. Het liefst combineerde ik mijn uitstapje naar de universiteitsbibliotheek met een afspraak met een docent of medestudent om over het onderwerp te discussiëren. Zo benutte ik mijn tijd het efficiëntst en kon ik daarna weer solo, of met hulp op afstand, verder werken.

Kennis genereren

Zouden mensen nog naar een openbare bibliotheek komen als er geen fysieke boeken meer liggen? Met het verdwijnen van boeken verdwijnt misschien ook een deel van de laagdrempeligheid van de bibliotheek. Want betreed je een lege ruimte met enkel digitale middelen net zo snel als een gevulde ruimte waar je lekker kunt rondstruinen? Ik denk dat we dit punt nog niet bereikt hebben. Natuurlijk zijn boeken niet slechts vulmiddel van het gebouw, ze zijn er om kennis over te brengen aan de bezoekers. De interessante vraag is dus: zijn boeken het enige medium om kennis te genereren?

Plato

Al heel lang geleden waren grote namen het erover eens dat niet alleen geschreven tekst, maar ook het gesproken woord bijdroegen aan kennis en leer. Neem bijvoorbeeld de Oude Griekse filosoof Plato die beweerde dat het geschreven woord slechts een substituut was van het gesproken woord. Een levend gesprek tussen mensen genoot bij hem dus de voorkeur. Gesprekken waarin kennis wordt gedeeld zouden ook in openbare bibliotheken een nog grotere rol kunnen gaan spelen. Niet alleen in de vorm van lezingen (meer kennisoverdracht dan kennisdeling) waar je je voor in moet schrijven, maar ook spontane ontmoetingen tussen mensen met gedeelde interesses. Is een bibliotheek in de toekomst nog relevant? Ik denk van wel, want de bibliotheek is nu al zoveel meer dan een publiek archief en ophaalpunt.

Hoe zie jij de bibliotheek van de toekomst voor je? Wat is jouw mening over het fenomeen bookless library?