Schaaklegende Bobby Fischer wint zelfs van God

Op de vraag hoe hij tegen God zou schaken, antwoordt Bobby Fischer: “Met zwart zou ik geen schijn van kans tegen hem maken, maar met wit speel ik gewoon Spaans. Dat is zo’n uitgebalanceerde opening. Dan maakt hij me niets. Maar misschien speelt hij wel Siciliaans. Dan speel ik toch de variant met loper C4. Daarmee moet ik remise kunnen maken”.

Mijn eerste schaakles

Toen ik van mijn vader leerde schaken, kwam ik in aanraking met de schaaklessen van Bobby Fischer (1943-2008). Thuis hadden wij diverse schaakboeken van Fischer. Met de jaren raakte ik steeds meer gefascineerd door deze controversiële en briljante grootmeester. Fischer werd verguisd en geëerd. Met zijn tegenstrijdigheden werd hij een icoon voor de schaaksport. Sinds mijn kennismaking met Bobby Fischer heb ik een zwak voor mensen die op een vreemde manier intelligent zijn. Voornamelijk mannen die, ondanks een aangeboren talent, aan de zelfkant van de maatschappij leven. Onnavolgbare figuren die ondanks hun genialiteit niet begrepen worden door de wereld om hun heen. Terwijl Kasparov wordt bestempeld als de grootste schaker aller tijden, wordt Fischer herinnerd als het grootste schaakgenie, dat op zijn veertiende kampioen van de VS werd. Ook wordt Fischer herinnerd als een geesteszieke Koning Lear die zijn eigen teloorgang tekende.

Geniaal of gek?

Op zeer jonge leeftijd leerde Fischer van zijn zus schaken. Op zijn zesde werd hij beschouwd als wonderkind. In 1957 werd hij als veertienjarige kampioen van de VS. Daarna won hij ieder toernooi waar hij aan deelnam. Fischer stond toen al bekend om zijn gedrag en om de hoge eisen die hij de schaakbond stelde. Van de acht keer dat Fischer meedeed aan de kampioenschappen van de VS, verloor hij geen enkele keer.

Match of the Century

De strijd om de wereldtitel in 1972 wordt nog altijd bestempeld als ‘The Match of the Century’. De illustere tweekamp in IJsland sprak vooral tot de verbeelding omdat Fischer zowel de IJslandse gastheren als zijn Russische tegenstander met absurde voorwaarden tot wanhoop dreef. Fischer verloor de eerste partij door een opzettelijke blunder en bleef weg van de tweede partij omdat hij zich stoorde aan de tv-camera’s. Het zou communistische bedrijfsspionage zijn. Zo liet Fischer zijn vullingen vervangen omdat hij bang was dat de Russen radiografische straling via zijn gebit zouden sturen. Desalniettemin won Fischer overtuigend.

Toch gek

Fischer was een voorvechter van de vrije democratische VS tegenover de liegende, bedriegende en hypocriete communisten. Fischer leed aan antisemitische razernij, die echter niet voortkwam uit een neonazistische overtuiging, maar uit joodse zelfhaat. In 1975 zou Fischer zijn titel wederom verdedigen, maar hij bleef zo obstinaat eisen stellen aan de match tegen Karpov dat de Rus officieel werd uitgeroepen tot wereldkampioen. Fischer deed geen moeite om zijn titel te verdedigen.

Remake

Hierna verdween hij voor lange tijd van het toneel en de duistere kant van zijn persoonlijkheid kreeg de overhand. In steeds fellere bewoordingen keerde Fischer zich tegen zijn vaderland. In 1992 werd Joegoslavië, dat destijds verscheurd werd door een burgeroorlog, het decor voor de even opvallende als pijnlijke rentree van Bobby Fischer. De remake van ‘The Match of the Century’ tegen zijn oude rivaal Spassky riep voornamelijk leedvermaak op bij de nieuwe generatie grootmeesters. Fischer won de tweekamp en was drie miljoen dollar rijker. Sindsdien is Fischer op de vlucht geweest voor de Amerikaanse autoriteiten die hem vervolgden omdat hij de VN-boycot tegen Joegoslavië had geschonden.

De jood als antisemiet

Bobby Fischer wordt in 2004 opgepakt en verblijft acht maanden in de cel. Hij heeft zich daarvoor slechts laten gelden als een rabiate antisemiet. Een jaar later haalt een oude vriend Fischer naar IJsland. Bij aankomst schokt Fischer de wereld met treurige oneliners die zijn eigenhaat verbeelden. Hij juicht onder meer de aanslagen van 11 september 2001 toe en verkondigt dat vrijwel alle belangrijke schaakpartijen tussen Karpov en Kasparov zet voor zet afgesproken zijn. Uiteindelijk wint de waanzin van de genialiteit en Bobby Fischer overlijdt op 17 januari 2008 aan nierfalen. Bekijk je het negatief dan is Bobby Fischer toch een gek. Als je het positief ziet: dit is de schoonheid van de tragiek.

Jongeren schaaktoernooi

Ben jij ook een schaakliefhebber? Op zaterdag 29 april organiseert de nieuwe bibliotheek in samenwerking met schaakvereniging Almere een jongeren schaaktoernooi. Doe je mee? Het is van 13.00-16.00 uur in bibliotheek Stad. De toegang is gratis, meld je van tevoren wel even aan via schaaktoernooibibliotheek@schakenalmere.nl.